سل ریوی

بیمار آقایی 70ساله، افغانی، متاهل ،شغل آزاد و وضعیت اقتصادی ضعیف می باشد. دارای  دو پسر و یک  دختر می باشد. بیمار در تاریخ 20 تیر87 مرکز بهداشت روستای انجیراب شرقی مراجعه کرده است و در ان زمان علائمی نظیر تب، سرفه های طولانی مدت بیش از 3هفته،خلط خونی، ضعف و بیحالی و ...داشته است. اسکار واکسن ب ث ژ برروی بازوی بیمار دیده نشد. به دلیل اینکه در افغانستان بدنیا آمده است و واکسن بدو تولد به نوزاد نزده اند. بعد از مطالعه پرونده بیمار و گرفتن تاریخچه از فرد مشخص شد که بیماری سل دارد وبرای دریافت مراقبت بهداشتی به مرکز بهداشت مراجعه کرده بود. وزن بیمار در 20 تیر87، 70کیلو گرم و درجه حرارت 37.5 بود. قرص های ضد سل به دستور پزشک مرکز بهداشت به بیمار داده شد و آزمایش کشت خلط برای بیمار فرستاده شد. آزمایش اسمیر بیمار در سه نوبت 20/5،20/7،20/11/87 فرستاده شد که درنوبت اول مثبت وی در دو نوبت دیگر منفی بود.

بیمار سابقه خانوادگی بیماری سل (پدرش) را ذکر می کند. در حال حاضر اعضای خانواده با دادن ازمایشات مختلف مشخص شدکه سل ندارند. بیمار حساسیت به داروئی را ذکر نمی کند. بیمار اعتیاد به مواد مخدر و سیگار را بیان می کند. برای بررسی بیشتر به متخصص عفونی ارجاع داده شد که با دستور پزشک برای تشخیص قطعی در بخش عفونی بیمارستان 5آذر گرگان بستری گردید و طبق دستور پزشک رادیو گرافی قفسه سینه و کشت خلط سه روز متوالی برای بیمار صورت گرفته است. کشت خلط 3روز متوالی بیمار مثبت بود و در جواب رادیو گرافی قفسه سینه تراکم پارانشیمی دیده شد. تشخیص سل برای بیمار داده شد و درمان برای بیمار شروع گردید داروی ایزونیازید 300میلی گرم ،ریفامپین 450میلی گرم و اتامبوتول 800میلی گرم وپیروزینامید برای بیمار تجویز شد. به دستور پزشک  بیمار باید سیگار را ترک کند و در اتاق ایزوله از او مراقبت شود و از ماسک صورت استفاده کند . بعد از 2هفته درمان طبق دستور دارویی ریفامپین 450میلی گرم و ایزونیازید300 میلی گرم در تاریخ 4 ابان  87 از بیمارستان مرخص گردید و بعد از ترخیص طی فواصل منظم برای تکمیل دوره درمان 6ماهه و دریافت آموزش ها و مراقبت های لازم به مرکز بهداشت انجیراب مراجعه کرده است: 

درتاریخ 23 بهمن87 به مرکز مراجعه کرد فشار خون بیمار 80/140، وزن 65کیلوگرم ،درجه حرارت 37.4بود. کشت خلط برای بیمار فرستاده شد جواب منفی شد و قرص به ریفامپین و ایزونیازید به بیمار داده شد.  آموزش های لازم در مورد استفاده از وسایل محافظتی مانند ماسک و...، قطع نکردن مصرف داروها به دلیل طولانی بودن درمان، به بیمار و خانواده وی داده شد.

سل عفونت باکتریایی نکروز دهنده که بطوراولیه برپارانشیم ریه ها تاثیرمی گذارد و شایع ترین عامل ایجاد کننده آن مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است. بیماری معمولا ریه را گرفتار می کند ولی می تواند در هر قسمت پرده های مغز ،کلیه ها ،استخوان ها و عقده های لنفاوی هم گسترش داشته باشد. سل یک بیماری مسری می باشد که شایعترین راه پخش این عامل در هوا عطسه،سرفه و ضحبت کردن است شایع ترین راه انتقال این بیماری استنشاق می باشد این بیماری نسبت به اسید مقاوم می باشد لذا یکی از راه های تشخیص این اختلال آسپیراسیون اسید معده می باشد. سل مشکل سلامتی عمومی در سطح دنیاست و مرگ و میر آن مرتبا در حال افزایش می باشد به طوری که یک سوم مردم جهان را الوده کرده است.

 چندین فاکتور در افزایش سل نقش داشتند که عبارتند از افزایش مهاجرت، اپیدمی ایدز، گونه های مقاوم ،افزایش تعداد افراد بی خانمان ، کاهش علاقه و تشخیص زودرس بوسیله مراقبین بهداشتی و نارسائی سیستم بهداشت در کشورها.

علائم بیماری سل

سرفه بیش از سه هفته همراه با خلط

تب

کاهش اشتها

کاهش وزن

بیحالی
تعریق شبانه

 خستگی زودرس

تشخیص بیماری: تاریخچه بالینی، معاینه فیزیکی، تست پوستی توبرکولین، گرافی سینه، لامAFB، کشت خلط

درمان: دارو درمانی به مدت 6-12 ماه با داروهائی مانندایزونیازید، ریفامپین، اتامبوتول، استرپتومایسین

بیماری سل یکی از شایع ترین عفونت های شناخته شده و از معدود بیماری های عفونی است که علی رغم پیشرفت های پزشکی و بهداشتی کماکان در کشورهای توسعه یافته به دلیل گسترش اپیدمی عفونت ایدزو در کشورهای در حال توسعه بدلیل شرایط خاص اقتصادی،اجتماعی،بهداشتی و درمانی از مشکلات مهم بهداشتی محسوب میشود. میزان مرگ و میربیماری سل بیش از مرگ ومیر بیماری های عفونی دیگر می باشد

باتوجه به اینکه بیماری سل در اثر استنشاق مواد آلوده، ضعف سیستم ایمنی و عدم تزریق واکسن بدو تولد در برخی نقاط مانند روستا و...به وجود می آید و با توجه به اینکه مشکلاتی را در آینده برای شخص و خانواده و اطرافیان از جمله مشکلات زناشوئی، انتشار بیماری، سوتغذیه و... بوجود می اورد، وظیفه تیم درمان بخصوص پرستار در مورد اموزش به خانواده ها در مورد استفاده از وسایل محافظتی مانند ماسک، پوشاندن دهان در مواقع سرفه و عطسه و اینکه عدم مصرف به موقع داروها بدلیل طولانی بودن مدت درمان منجر به مزمن شدن بیماری می شود.

فریبا رضایی طلب در تحقیق خود تحت عنوان ارتباط سیگار با ابتلا به سل ریوی نشان داد که سیگار یک عامل خطر مستقل برای ابتلا به سل ریه است با توجه به مطالعات دیگر که نقش سیگار را در تضعیف سیستم ایمنی بدن نشان می دهند لذا استفاده از روش های موثر برای ترک سیگار به منظور کاستن از میزان ابتلا به سل در جامعه توصیه می گردد .

یک راه تشخیص این بیماری رادیو گرافی قفسه سینه می باشد که برای این بیمار انجام شد. سید علی جواد موسوی در تحقیق خود تحت عنوان  بررسي فراواني يافته هاي غير طبيعي عكس ريه در بيماران مبتلا به سل ريوي نشان داد  كه راديوگرافي قفسه سينه يك ابزار اساسي در تشخيص بيماري سل است و تراكم پارانشيمي شايع‌ترين يافته راديولوژيك است و آن چه در اين حالت بيماران مبتلا به سل ريوي را از موارد پنوموني باكتريال افتراق مي‌دهد مزمن شدن علائم (تب و سرفه)، مثبت بودن تست پوستي و عدم پاسخ به درمان با آنتي‌بيوتيك‌هاي مناسب جهت درمان پنوموني‌هاي كسب شده از جامعه مي‌باشد.

*یکی از علایم این بیماری سرفه مزمن می باشد که این بیمار نیز سرفه همراه با خلط را در 3هفته داشته است. درمطالعه ای که مهين جمشيدي ماكياني تحت عنوان بررسي فراواني سل ريوي در 546 فرد مراجعه كننده با سرفه مزمن مشكوك به سل طي يك سال انجام داد نشان داده شدکه  از هر 100 مورد خلط مورد بررسي، حدود 15 مورد از نظر باسيل اسيد فاست مثبت بودند كه بيش از حد انتظار بوده لذا توصيه مي گردد مراجعه كنندگان با سرفه مزمن بدون توجيه خاص كه به درمان آنتي بيوتيكي مناسب پاسخ نداده اند با بررسي نمونه خلط از نظر باسيل اسيد فاست ودر صورت لزوم گرافي سينه از نظر رد يا تاييد بيماري سل مورد ارزيابي قرار گيرند.

همانگونه که در مقدمه اشاره شد سل یک بیماری مسری می باشد که این بیمار نیز برای جلوگیری ازسرایت بیماریش به دیگران در اتاق ایزوله بستری شد و ماسک زد .

در مطالعه ای که بهروز عطائي تحت عنوان غربالگري و بررسي فراواني نسبي سل ريوي در بين افراد داراي سرفه مزمن انجام داد نشان داده شد با توجه به خطر سرايت سل به ديگر افراد جامعه مي توان پيشنهاد نمود كه اولا غربالگري بر اساس سرفه مزمن از حالت انفعالي به حالت فعال تبديل شود و ثانيا بيماران مشكوك در كمتر از 3 هفته نيز از لحاظ سل بررسي شوند.

منابع

• داخلی جراحی برونر سودارث 2004، تنفس،نوبت اول،1384،ترجمه پوران سامی ،صفحه 104
• فريبا رضائي طلب، هادي اكبري، غلامحسين رضايي طلب ارتــــباط سيگار با ابتلا به سل ريوي مجله دانشكده پزشكي مشهد، 1386؛ دوره 50، بهار، شماره 95: صفحات  75-80
• سيدعلي جوادموسوي، مهشيد طالبي طاهر، محمدرضا علوي بررسي فراواني يافته هاي غير طبيعي عكس ريه در بيماران مبتلا به سل ريوي در بيماران بستري شده در بيمارستان رسول اكرم (ص) و فيروزگر در طي سال هاي مجله دانشگاه علوم پزشكي ايران، 1384؛ دوره 12، تابستان، شماره 46: صفحات 266-261
• مهين جمشيدي ماكياني، مهرانگيز زنگنه، فيروزه عسكراني، مهناز خامسان بررسي فراواني سل ريوي در 546 فرد مراجعه كننده با سرفه مزمن مشكوك به سل طي يك سال مجله علوم پزشكي دانشگاه آزاد اسلامي تهران، 1384؛ دوره 15، زمستان، شماره 4: صفحات 197-200
• بهروز عطائي، مصطفي قانعي، عباسعلي جوادي، غلامحسين صدري غربالگري و بررسي فراواني نسبي سل ريوي در بين افراد داراي سرفه مزمن استان اصفهان، 78-1376 مجله بيماري هاي عفوني و گرمسيري ايران، 1382؛ دوره 8، شماره 23: صفحات 42-40
• اسفندیار ستوده مرام، محمد فراروئی بررسی میزان بروز سل در شهرستانهای استان فارس، مجله دانشگاه علوم پزشکی قزوین،1378، پائیز،شماره 11،صفحات 67-74

www.articles.ir

وبلاگ دانش پرستاري